Page 70 - XXIV Konferencja Automatyków Rytro 2026

W uproszczeniu reguła dla takiej procedury może mówić: jeżeli spełnione są warunki pracy
upustu, ciśnienie przekracza wymagany próg, a temperatura mieści się w dopuszczalnym
zakresie, operator powinien wygenerować sygnał otwarcia. Następnie system powinien
zaobserwować potwierdzenie stanu urządzenia i odpowiednią reakcję zmiennych procesowych.
Jeżeli sygnał otwarcia pojawił się mimo niespełnienia warunków, mamy nieuzasadnioną akcję.
Jeżeli warunki są spełnione, ale sygnał nie pojawia się w oknie czasowym, mamy brak akcji. Jeżeli
sygnał pojawia się, lecz obiekt nie reaguje, pojawia się hipoteza uszkodzenia urządzenia albo toru
potwierdzenia.

Ten przykład jest istotny nie dlatego, że dotyczy konkretnej turbiny. Jest istotny dlatego, że
pokazuje wzorzec możliwy do przeniesienia na inne obiekty: uruchomienie pompy rezerwowej,
przełączenie zasilania, odstawienie fragmentu instalacji, przejście pętli regulacji w tryb ręczny,
ręczne sterowanie zaworem przy rozruchu, przygotowanie układu do remontu albo reakcję na
alarm krytyczny. W każdym z tych przypadków można opisać warunki, akcję, czas i potwierdzenie
skutku.

Z punktu widzenia zarządzania utrzymaniem ruchu dodatkową korzyścią jest
dokumentowanie „prawie błędów”. System OEDD może rejestrować sytuacje, w których akcja
była spóźniona, ale nie doprowadziła do awarii; albo akcja była poprawna, lecz potwierdzenie
urządzenia pojawiło się z opóźnieniem. Takie dane są bardzo wartościowe w szkoleniu
operatorów, racjonalizacji alarmów, przeglądzie procedur i analizie niezawodności urządzeń
wykonawczych. Zakład zaczyna widzieć nie tylko awarie, lecz także słabe sygnały poprzedzające
awarie.

Rys. 3. Uproszczony schemat obiektu i sekwencji działań operatora dla przykładu uruchamiania upustów turbiny.

6. Nowa rola AI: od wykrywania akcji do rozumienia sytuacji

W ostatnich latach badania nad AI dla błędu ludzkiego zaczęły wychodzić poza klasyczne
podejście „wykryj anomalię w danych”. Przeglądy literatury wskazują cztery nurty: opisowy,
predykcyjny, preskrypcyjny i generatywny (Gursel i in., 2025). W praktyce oznacza to, że AI może
nie tylko wykrywać, że operator zrobił coś nietypowego, lecz także opisywać sytuację,

Paweł Wnuk, Diagnostyka operatora i AI str. 6
XXIV KONFERENCJA AUTOMATYKÓW RYTRO 2026 POLITECHNIKA WARSZAWSKA