Page 69 - XXIV Konferencja Automatyków Rytro 2026

może prowadzić do szybkiego pogorszenia stabilności procesu. W takich przypadkach czas
detekcji ma krytyczne znaczenie: system nie powinien czekać, aż skutki błędu rozwiną się
w danych procesowych. Powinien wykryć błąd już na poziomie samej akcji i jej kontekstu.

Ważne jest także rozróżnienie błędu operatora i uszkodzenia urządzenia. Jeżeli operator
wydał poprawne polecenie zamknięcia zaworu, ale krańcówka nie potwierdza zamknięcia, nie
można automatycznie mówić o błędzie człowieka. Możliwe jest uszkodzenie zaworu, napędu,
krańcówki, okablowania lub toru komunikacji. Jeżeli natomiast zawór został zamknięty bez
warunków dopuszczenia, błąd leży po stronie akcji operatorskiej albo procedury, która do tej
akcji dopuściła. Dobra diagnostyka operatora nie zastępuje diagnostyki technicznej; ona musi
z nią współpracować.

To rozróżnienie ma bezpośredni wymiar organizacyjny. Alarm „błąd operatora” jest bardzo
wrażliwy. Źle zaprojektowany może budzić opór załogi i prowadzić do ukrywania problemów.
Dlatego komunikat powinien być formułowany technicznie: „akcja niezgodna z warunkami
procedury”, „brak wymaganej akcji w czasie”, „brak potwierdzenia skutku akcji”, „akcja
nierozróżnialna z uszkodzeniem urządzenia wykonawczego”. Taki język przenosi rozmowę
z personalnej oceny na analizę procesu i systemu pracy.

Rys. 2. Przykład grafowego ujęcia zależności między akcjami operatora, możliwymi błędami i uszkodzeniami urządzeń
wykonawczych.

5. Studium przypadku: uruchamianie upustów turbiny

Jednym z dobrych przykładów pokazujących sens OEDD jest sekwencja uruchamiania
upustów turbiny parowej. Z punktu widzenia operatora jest to procedura techniczna: trzeba
sprawdzić warunki dopuszczenia, wykonać odpowiednie akcje w określonej kolejności
i obserwować skutki. Z punktu widzenia systemu diagnostycznego jest to idealny przypadek do
modelowania regułowego, ponieważ występują jasno określone warunki rozpoczęcia, polecenia
sterujące, potwierdzenia i mierzalne skutki procesowe.

Paweł Wnuk, Diagnostyka operatora i AI str. 5
XXIV KONFERENCJA AUTOMATYKÓW RYTRO 2026 POLITECHNIKA WARSZAWSKA