Page 61 - XXIV Konferencja Automatyków Rytro 2026

Pierwszą warstwę stanowi instalacja procesowa, która powinna być odporna na zakłócenia
wewnętrzne i zewnętrzne. Warstwę drugą stanowi podstawowy system automatyki procesu
(BPCS - Basic Process Control System). Może nim być rozproszony system DCS (Distributed
Control Systems), lub system złożony ze SCADA (Supervisory Control and Data Acquisition) i
sterowników programowalnych PLC/PAC (Programmable Logic Controller / Programmable
Automation Controller). Warstwa trzecia to system alarmów krytycznych i interwencje
operatorów procesu. System automatyki zabezpieczeniowej SIS (Safety Instrumented
Systems) stanowi warstwę czwartą. Te cztery wymienione powyżej warstwy mają na celu
zapobieganie występowaniu awarii. Warstwy wyższe to systemy zabezpieczeń inżynieryjnych
(zawory bezpieczeństwa, kurtyny, bariery ochronne, obudowy itp.), które mają jedynie
ograniczać skutki powstałych awarii.

Powszechnie stosowane systemy bezpieczeństwa SIS realizują algorytmy blokad i
zabezpieczeń automatycznych, których zadaniem jest doprowadzenie procesu do stanu
bezpiecznego. Zwykle działania SIS wiążą się z zatrzymaniem całego lub części procesu, co
prowadzi do strat ekonomicznych. Dlatego w warstwach niższych celowe jest stosowanie
rozwiązań, które mogą zagwarantować eliminację zagrożeń we wczesnym ich stadium i tym
samym nie dopuścić do zadziałania SIS i odstawienia procesu. Metodą redukcji ryzyka, która
nie powoduje zatrzymania procesu jest automatyczna detekcja i diagnostyka uszkodzeń,
cyberataków i błędów operatorów. W strukturze warstwowej zabezpieczeń system
diagnostyczny stanowi warstwę ulokowaną pomiędzy warstwą drugą a trzecią.

W podejściu warstwowym obowiązuje zasada: im więcej warstw zabezpieczeniowych tym
wyższy poziom redukcji ryzyka. Dlatego wprowadzenie warstwy automatycznej diagnostyki
do struktury zabezpieczeń i ochrony redukuje ryzyko w sensie safety, a także security.

Dotychczas zagadnienia bezpieczeństwa i ochrony rozpatrywane są odrębnie. Obowiązują
odrębne normy, stosowane były odrębne systemy diagnostyki uszkodzeń i detekcji intruzów
IDS, a w organizacji przedsiębiorstw problemy te wchodzą w zakres kompetencji odrębnych
działów. Nie jest to właściwe. Potrzebna jest całościowa strategia bezpieczeństwa.
Zintegrowany system detekcji i diagnostyki uszkodzeń, cyberataków i błędów operatorów
jest przyszłościowym rozwiązaniem w aspekcie redukcji ryzyka.

4. Cele i ograniczenia systemów automatycznej diagnostyki

Zastosowanie systemu automatycznej detekcji i diagnostyki prowadzi do następujących
korzyści:
 redukcji ryzyka zarówno w sensie safety jak też security,
 wspomagania operatorów w sytuacjach nadmiaru alarmów,
 podwyższenia niezawodności systemu,
 redukcji strat w stanach z uszkodzeniami
 możliwości prowadzenie nowoczesnej strategii utrzymania ruchu.
Osiągnięcie powyższych korzyści związane jest ze znacznymi kosztami wdrożenia i
eksploatacji systemu diagnostycznego. Wymaga on odpowiednio przeszkolonej obsługi.
Każdy remont lub modyfikacja instalacji wiąże się z koniecznością ponownego strojenia
modeli. Te trudności, a także brak dostatecznej liczby specjalistów są prawdopodobnie

Jan Maciej Kościelny, Automatyczna detekcja i diagnostyka zagrożeń… str. 7
XXIV KONFERENCJA AUTOMATYKÓW RYTRO 2026 POLITECHNIKA WARSZAWSKA