Page 55 - XXIV Konferencja Automatyków Rytro 2026

Jan Maciej Kościelny
Politechnika Warszawska
Wydział Mechatroniki
Instytut Automatyki i Robotyki
jan.koscielny@pw.edu.pl

Automatyczna detekcja i diagnostyka zagrożeń – nowoczesna metoda
podwyższania bezpieczeństwa procesów przemysłowych

1. Przyczyny stanów awaryjnych

Wiele instalacji technologicznych stwarza ryzyko wystąpienia poważnej awarii przemysłowej.
Instalacje takie określane są jako krytyczne lub wysokiego ryzyka. W przypadku takich
systemów bezpieczeństwo jest podstawowym wymogiem stawianym w okresie czwartej
transformacji przemysłowej, określanej jako Przemysł 4.0.
Prawidłowe funkcjonowanie przemysłowych systemów sterowania (ICS – Industrial Control
Systems) narażone jest na dwa rodzaje zagrożeń:

 zagrożenia typu hazards związane z uszkodzeniami urządzeń i błędami ludzkimi, które
wchodzą w obszar bezpieczeństwa określanego jako safety,
 zagrożenia typu threats, dotyczące celowych destrukcyjnych działań jakimi są
cyberataki, znajdujące się w obszarze bezpieczeństwa określanego jako security
(rys.1).

Powyższe zagrożenia były przyczyną wielu poważnych awarii przemysłowych. Przykładowo:
 Pęknięcie rurociągu spowodowało 1 czerwca 1974 r. awarię w Flixborough w
Wielkiej Brytanii, w instalacji produkującej kaprolaktam. Zginęło 28 pracowników
zakładu, poważne obrażenia poniosło 89 osób.
 Pęknięcie nadziemnego gazociągu zasilającego odbiorców w propan-butan było
prawdopodobnie przyczyną katastrofy w San Juanico – Ixhuatepec na
przedmieściach Meksyku 19 listopada 1984 r. Śmierć poniosło około 550 osób,
ciężkie poparzenia i inne urazy odniosło ponad 2000 osób, ewakuowanych zostało
60 000 mieszkańców.
 Uszkodzenie zaworu spowodowało awarię w cukrowni Głogów, Polska, 1 listopada
1992 r. W wyniku eksplozji śmierć poniosło siedmiu pracowników zakładu, dziesięciu
zostało okaleczonych.
 Uszkodzenie czujnika poziomu doprowadziło do przepełnienia zbiornika z paliwem, a
następnie zapłon w bazie paliw Buncefield, Anglia, 11 grudnia 2005 r. Nnastąpiła
seria wybuchów i pożar paliwa lotniczego. Był to największy pożar w Europie. Skutki:
43 osoby ranne i poważne straty materialne (1 mld £).
 Uszkodzenie przetwornika pomiarowego poziomu i błędy operatorów były przyczyną
katastrofy w rafinerii Statoil w Texas City w Stanach Zjednoczonych w dniu 23 marca
2005 roku. Wypadek spowodował 15 ofiar śmiertelnych, 180 rannych oraz około 3
miliardy dolarów odszkodowań.

Jan Maciej Kościelny, Automatyczna detekcja i diagnostyka zagrożeń… str. 1
XXIV KONFERENCJA AUTOMATYKÓW RYTRO 2026 POLITECHNIKA WARSZAWSKA